काठमाडौं । ईरानले अमेरिकासँगको युद्धलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने वार्ताका प्रयासहरू अवरुद्ध भएपछि आफ्नो सैन्य रणनीतिलाई “पूर्ण रूपमा आक्रामक” बनाउने भएको छ। वासिङ्टनले अस्थायी युद्धविराम सम्झौताको म्याद थप्ने सम्भावनालाई असम्भव तुल्याएपछि सोमबार एक वरिष्ठ ईरानी अधिकारीले एजेन्सीलाई यो जानकारी दिएका हुन्।

शान्ति वार्ता र रणनीतिक महत्त्वको होर्मुज जलडमरूमध्य बाट इन्धन बोक्ने ट्याङ्करहरूको आवगमन पुनः सुरु गर्ने दिशामा भइरहेका प्रगतिहरू पूर्ण रूपमा रोकिएका छन्। यसले फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले ईरानमाथि गरेको आक्रमणबाट सुरु भएको द्वन्द्व अझ लम्बिने खतरा बढाएको छ।

“ईरानी निकायहरू होर्मुज जलडमरूमध्य र व्यापक क्षेत्रमा तनाव बढाउन तयार हुनुपर्छ, किनकि ईरान कठिन निर्णयहरू लिन र कदम चाल्न तयार हुनेछ,” ईरानी अधिकारीले भने। कुटनीति असफल भएमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी तोड्न ईरानले “समयमै र सटीक” सैन्य आक्रमण गर्ने उनले थपे।

युद्ध अन्त्यका लागि जुन महिनामा हस्ताक्षर गरिएको सहमति पत्रले ईरान र अमेरिकालाई अन्तिम शान्ति सम्झौतामा पुग्न सोमबारसम्मको समय दिएको थियो।

जुन १७ मा हस्ताक्षर गरिएको उक्त सहमति पत्रले ईरानको आणविक कार्यक्रम र अमेरिकी प्रतिबन्धका विषयमा विस्तृत सम्झौता गर्न ६० दिनको समयसीमा तय गरेको थियो।

“सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तुरुन्त र स्थायी रूपमा बन्द गर्ने” घोषणा गरेको यो सम्झौता होर्मुज जलडमरूमध्यको नियन्त्रणलाई लिएर भएको विवादका कारण चाँडै भङ्ग भयो। युद्धअघि विश्वको पाँचौं भागको तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास यही साँघुरो जलमार्गबाट ओसारपसार हुने गर्दथ्यो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई सोमबार पत्रकारहरूले जुन महिनाको अन्तरिम सम्झौताको म्याद बढाउन अमेरिकाले प्रयास गरिरहेको छ भनी सोध्दा उनले ‘छैन’ भन्ने जवाफ दिए।

आईआरजीसी  सँगको अनौपचारिक वार्ता

कुटनीतिको एउटा सानो आशाका रूपमा, ट्रम्पले इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स आईआरजीसी सँग अनौपचारिक (ब्याक-च्यानल) छलफल सुरु गरेको सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। युद्धका क्रममा आईआरजीसी अझ बढी शक्तिशाली बनेको छ र यसले ईरानको सशस्त्र बल तथा अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा नियन्त्रण गर्दछ।

प्रत्यक्ष जानकारी भएका दुई स्रोतलाई उद्धृत गर्दै एक्सियोस (Axios) ले जनाए अनुसार, पूर्व राष्ट्रिय गुप्तचर निर्देशक तुलसी गब्बार्डले आईआरजीसी  सँग निकट सम्बन्ध भएका एक इराकी कुर्द नेतासँग कुरा गरेकी थिइन्। तिनै मध्यस्थकर्ता मार्फत अमेरिकाले आईआरजीसी कमाण्डर जनरल अहमद वाहिदीलाई सन्देश पठाएको थियो। ट्रम्पले एक टेलिफोन अन्तर्वार्तामा यस रिपोर्टको पुष्टि गरेको फक्स न्युजले पछि उल्लेख गर्यो।

रोयटर्सले वाहिदी एक निर्णायक व्यक्तिका रूपमा उभिएको रिपोर्ट गरिरहेको समयमा, टेबलमा बसेका ईरानी वार्ताकारहरूले वास्तवमै आईआरजीसीको प्रतिनिधित्व गर्छन् कि गर्दैनन् भन्नेमा ट्रम्प प्रशासन चिन्तित रहेको एक्सियोसले जनाएको छ। वाहिदीले आफू ईरानी वार्ताकारहरूसँगै रहेको जवाफ दिएको एक्सियोसले बताएको छ।

“म यसको विवरणमा जान सक्दिन, तर अमेरिकी सरकार र ईरानी सरकारका विभिन्न निकायहरू बीचको कुराकानी सम्भवतः पहिलेको भन्दा धेरै बलियो छ,” ट्रम्पका ज्वाइँ तथा विशेष दूत जेरेड कुश्नरले सोमबार फक्स न्युज च्यानलसँगको अन्तर्वार्तामा भने।

ट्रम्पद्वारा ओमानमा बम प्रहार गर्ने धम्की

ईरानले सहमति पत्रको बुँदा नम्बर ५ ले उसलाई ओमानसँग साझा गर्ने जलडमरूमध्य व्यवस्थापन गर्ने अधिकार दिएको दाबी गरेको छ भने अमेरिकाले त्यो व्याख्यालाई अस्वीकार गरेको छ। ईरानले स्वीकृत नभएको मार्गबाट होर्मुज भएर यात्रा गर्न खोजेका जहाजहरूमाथि गोली चलाउन थालेपछि पुनः भिडन्त सुरु भयो, र ट्रम्पले जुलाई ७ मा सम्झौता “सकिएको” बताएका थिए।

ईरानी अधिकारीले एजेन्सीलाई बताए अनुसार थप वार्ताका लागि पूर्वसर्तका रूपमा अमेरिकाले केही हप्ताभित्र सहमति पत्रका सम्पूर्ण प्रावधानहरू पूरा गर्नुपर्छ।

युद्धमा ईरानले लचिलोपन देखाए पनि, अझ बढी आर्थिक सजायको धम्कीले सर्वसाधारणको कष्ट बढाउन सक्ने, अशान्ति पुनः भड्काउन सक्ने र इस्लामिक गणतन्त्रको वैधतालाई अझ कमजोर बनाउन सक्नेमा त्यहाँका नेताहरू चिन्तित रहेको तीन ईरानी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

ईरान उच्च मुद्रास्फीति, कमजोर मुद्रा, ऊर्जाको कमी, प्रतिबन्ध र गम्भीर संरचनात्मक कमजोरीहरूसँगै युद्धमा प्रवेश गरेको थियो। अब उसले क्षतिग्रस्त पूर्वाधार, अवरुद्ध व्यापार, उत्पादनमा भएको क्षति र पुनःनिर्माणको लागतको सामना गर्नुपर्नेछ। ईरानले जलडमरूमध्य व्यवस्थापनका विषयमा ओमानसँग छुट्टै वार्ता गरिरहेको छ र उनीहरू सम्झौताको नजिक पुगेको बताएको छ। ट्रम्पले अमेरिकाको दीर्घकालीन सुरक्षा साझेदार रहेको खाडी मुलुक ओमानसँगको उक्त वार्ताप्रति धम्कीपूर्ण प्रतिक्रिया दिएका छन्।

“यदि ओमान बीचमा आयो भने, हामी उनीहरूमाथि बम वर्षाइदिनेछौं,” ट्रम्पले फक्स न्युजलाई भने। यस द्वन्द्वमा मुख्यतया ईरान र लेबनानमा गरी हजारौं मानिस मारिएका छन्। ईरानले ओमान, जोर्डन, कुवेत, इजरायल, संयुक्त अरब इमिरेट्स र साउदी अरेबिया लगायतका देशहरूमा रहेका अमेरिकी सैन्य बेस र पूर्वाधारहरूमा बमबारी गरेको छ।

ट्रम्पले शुक्रबार एक र्‍यालीमा भाषण गर्दै अमेरिकीहरूलाई युद्धका कारण इन्धनको मूल्य लगातार उच्च रहने स्थिति सामना गर्न तयार रहन चेतावनी दिएका छन्।

द्वन्द्वका क्रममा बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रूड तेलको फ्युचर्स मूल्य बढेर प्रति ब्यारेल १२६ डलर पुगेको छ, जुन युद्धअघिको स्तरभन्दा करिब ७५% बढी हो। सोमबार ब्रेन्ट क्रूड २ डलरभन्दा बढीले बढेर प्रति ब्यारेल ९०.८७ डलरमा बन्द भयो।

नोभेम्बरमा हुने कंग्रेसको निर्वाचनमा मतदान गर्ने अमेरिकीहरूका लागि ग्यासोलीनको मूल्य प्रति ग्यालेन ४ डलरभन्दा माथि पुगेको छ, जुन युद्धअघि ३ डलरभन्दा कम थियो।