काठमाडौं । इरान र ओमान महत्वपूर्ण हर्मुज जलडमरू पुनः खोल्ने सम्झौताको अन्तिम चरणमा पुगेका छन्। दुवै देशले जलडमरू हुँदै जहाज आवतजावत गर्ने मार्गका भौगोलिक निर्देशांकमा सहमति गरेपछि सम्झौता छिट्टै अन्तिम रूप लिन सक्ने इरानले जनाएको छ। हर्मुज विश्वकै प्रमुख तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक भएकाले यहाँको तनावले विश्व बजार र ऊर्जा आपूर्तिमा प्रत्यक्ष असर पार्दै आएको छ।

यसैबिच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वासिङ्टन र तेहरानबिच वार्ता भइरहेको दाबी दोहोर्‍याउँदै आफू युद्धभन्दा कूटनीतिक समाधानको पक्षमा रहेको बताएका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार अमेरिका र इरानबिचको प्रारम्भिक सम्झौता ४८ घण्टाभित्रै हुन सक्ने सम्भावना छ। प्रस्तावित सम्झौताको मुख्य विषय हर्मुज जलडमरू पुनः खोल्नु हुनेछ र यसले दुई देशबीच थप व्यापक वार्ताको बाटो खोल्न सक्ने बताइएको छ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले वार्तालाई जटिल र उतारचढावपूर्ण भए पनि अन्ततः अमेरिकाका लागि सकारात्मक परिणाम आउने दाबी गरेका छन्। उनले फक्स न्युजसँग भने, ‘यो अव्यवस्थित हुनेछ र त्यहाँ पुग्न केही समय लाग्नेछ।’ भान्सले इरानले आणविक हतियार बनाउन नपाउने र सम्झौतापछि अमेरिका अझ बलियो अवस्थामा रहने दाबी गरे। उनले आवश्यक परे सैन्य, आर्थिक र कूटनीतिक सबै साधन प्रयोग गरेर वार्तालाई सही निष्कर्षमा पुर्‍याउने बताए।

तर उनले इरानी नेतृत्वभित्रै मतभेद रहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार इरानी प्रणालीमा युद्ध अन्त्य गर्न चाहनेहरू पनि छन् भने केही कट्टरपन्थीहरू युद्ध जारी राख्न चाहन्छन्। ‘हाम्रो काम त्यसबीचबाट अघि बढ्दै अमेरिकी जनताका लागि सबैभन्दा राम्रो परिणाम निकाल्नु हो,’ भान्सले भने।

हर्मुजमा फेरि विस्फोटको आवाज

सम्झौताको सम्भावना बढिरहेका बेला हर्मुज जलडमरूमध्यमा सुरक्षा चिन्ता भने कायमै छ। बेलायतको समुद्री व्यापार सञ्चालन निकाय (यूकेएमटीओ)का अनुसार ओमानको कुमजार तटबाट हर्मुज पार गरिरहेको एउटा ट्यांकरका चालकले दुईवटा विस्फोटको आवाज सुनेको जानकारी दिएका छन्। यद्यपि जहाज र चालक दल दुवै सुरक्षित रहेको यूकेएमटीओले जनाएको छ।

यसअघि यमनका हुथी विद्रोहीहरूले लाल सागरको यान्बु बन्दरगाह नजिकै र अदनको खाडीमा दुईवटा साउदी तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन्। यसले क्षेत्रीय समुद्री यातायातमा थप सुरक्षा चुनौती उत्पन्न गरेको छ।

गाजामा २४ प्यालेस्टिनी बन्दी रिहा

यसैबिच इजरायलले गाजाबाट पक्राउ गरेका २४ प्यालेस्टिनी बन्दी रिहा गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समितिका अनुसार उनीहरूलाई केरम अबु सलेम नाकाबाट खान युनिसस्थित नासेर मेडिकल कम्प्लेक्समा लगेर स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको थियो।

प्यालेस्टिनी बन्दी कार्यालयका अनुसार रिहा भएकाहरू गाजाका विभिन्न सहर तथा शरणार्थी शिविरका बासिन्दा हुन्, जसमा केही वृद्धसमेत छन्। हमास–इजरायल युद्धविराम सम्झौताअन्तर्गत गाजामा फर्काइएका बन्दीको संख्या अब ६३६ पुगेको कार्यालयले जनाएको छ।

दक्षिणी लेबनान र गाजामा तनाव कायमै

दक्षिणी लेबनानमा दुई इजरायली सैनिकको मृत्यु हुने गरी माजदल सेलेममा विस्फोट भएपछि इजरायलले त्यहाँ घातक हवाई आक्रमण गरेको छ। इजरायली सेनाले गाजामा पनि ‘सक्रिय तथा पूर्वसक्रिय’ सैन्य कारबाही जारी राख्ने जनाएको छ। प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले सम्झौता भए पनि नभए पनि इजरायलको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न ‘जे गर्नुपर्छ, त्यो सबै गर्ने’ बताएका छन्।

यसरी एकातिर अमेरिका–इरान कूटनीतिक प्रयास र हर्मुज जलडमरूमध्य खोल्ने सम्भावित सम्झौताले मध्यपूर्वमा तनाव कम हुने आशा बढाएको छ भने अर्कोतर्फ हुथी आक्रमण, समुद्री विस्फोट र इजरायल–लेबनान तथा गाजा क्षेत्रमा जारी सैन्य कारबाहीले क्षेत्रीय संकट अझै गहिरो रहेको देखाएको छ।