दशैँको नवौँ दिन महानवमी आज देशभर नवदुर्गा भवानीको विशेष पूजा, आराधना र बलिसहित धार्मिक उत्साहका साथ मनाइँदैछ । असत्यमाथि सत्य र अधर्ममाथि धर्मको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइने दशैँको यो दिन शक्ति उपासनाका दृष्टिले विशेष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार, यही दिन देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेकी थिइन् ।

महानवमीमा विशेषगरी दुर्गा भवानीका मन्दिर, शक्तिपीठ तथा घरघरमा विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ । कतिपय स्थानमा पशुबलि दिइन्छ भने कतै नरिवल, कुभिण्डो र अन्य फलफूल चढाएर प्रतीकात्मक बलि दिने चलन छ । यस दिन हातहतियार, औजार, सवारीसाधन तथा विभिन्न पेसामा प्रयोग हुने सामग्रीको पूजा गर्ने परम्परा पनि छ । यसलाई विश्वकर्मा पूजा वा आयुध पूजासँग जोडेर समेत हेरिन्छ ।

महानवमीको अर्को विशेषता काठमाडौंको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रस्थित ऐतिहासिक तलेजु भवानी मन्दिर हो । वर्षमा एक दिन महानवमीमा मात्र सर्वसाधारणका लागि खुल्ने यो मन्दिरमा आज बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो लागेको छ । तलेजु भवानीलाई शक्तिकी अधिष्ठात्री देवीका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ ।

काठमाडौं उपत्यकाका साथै देशका विभिन्न शक्तिपीठमा पनि महानवमीका अवसरमा विशेष पूजा र बलि दिने परम्परा छ । पाटन र भक्तपुरका तलेजु मन्दिर तथा अन्य देवी मन्दिरमा समेत विधिपूर्वक आराधना गरिन्छ । नेपाली सेनालगायत सुरक्षा निकायले हातहतियारको पूजा गर्दै कोतपूजा गर्ने चलन छ । नेवार समुदायमा भीमसेनको पूजा गर्ने परम्परा पनि छ ।

नवदुर्गाको आराधनासँगै जमरा चढाउने, दुर्गासप्तशती र देवी स्तोत्र पाठ गर्ने तथा परिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्ने गरिन्छ । बलि नदिने परिवार तथा समुदायले फलफूल र कुभिण्डोजस्ता वस्तु चढाएर पूजा गर्छन् ।

महानवमी दशैँको धार्मिक अनुष्ठान उत्कर्षमा पुग्ने दिन हो । भोलि विजयादशमीसँगै टीका र जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्पराले दशैँलाई पारिवारिक मिलन, सद्भाव र आपसी सम्बन्ध नवीकरणको पर्वका रूपमा पूर्णता दिनेछ ।